Smjernice Evropske komisije objašnjavaju ko od 2. avgusta 2026. mora da označava AI sadržaj, a ko ne mora

Član 50 Akta o vještačkoj inteligenciji na snazi je od 2. avgusta 2026. Uvodi obaveze providnosti za sisteme koji neposredno razgovaraju s ljudima, za one koji prave sadržaj, za prepoznavanje emocija i biometrijsko razvrstavanje i za deepfake sadržaj. Evropska komisija je uz odredbu objavila smjernice koje pojašnjavaju ko je čime obavezan i šta u obuhvat ne ulazi.

Koga akt obuhvata

Obuhvat se ne veže za to gdje je firma osnovana. Akt važi za isporučioce koji sisteme stavljaju na tržište Unije bez obzira na to gdje su osnovani, i za korisnike sistema koji posluju u Uniji. Važi i za isporučioce i korisnike izvan Unije, kada se rezultat njihovog sistema koristi u Uniji.

Obaveze iz člana 50 nisu iste za sve. Jedan dio pada na onoga ko sistem isporučuje, drugi na onoga ko ga koristi u svom proizvodu ili poslu. Ugradnja licenciranog alata trećeg lica ne oslobađa od obaveze: prikaz u Smashing Magazineu to poredi s Opštom uredbom o zaštiti podataka, jer firma ne izlazi iz člana 50 time što je alat uzela od nekog drugog.

Šta se traži od onoga ko sistem isporučuje

Sistem namijenjen neposrednom razgovoru s ljudima mora biti oblikovan tako da čovjek zna da razgovara s vještačkom inteligencijom. Obaveza otpada kad je to očigledno razumno obaviještenom i pažljivom posmatraču, s obzirom na okolnosti upotrebe.

Sistem koji pravi sintetički zvuk, sliku, snimak ili tekst mora izlaz da označi mašinski čitljivo, tako da se prepozna kao vještački napravljen ili izmijenjen. Rješenje mora biti djelotvorno, uzajamno primjenjivo, otporno i pouzdano koliko je tehnički izvodljivo. Ta obaveza ne važi kad sistem samo pomaže pri uobičajenom uređivanju i kad bitno ne mijenja ni ulazne podatke ni njihovo značenje.

Šta se traži od onoga ko sistem koristi

Obaveze onoga ko sistem koristi razlikuju se po vrsti sadržaja, i svaka je vezana za obavještavanje ljudi.

• Ko koristi sistem za prepoznavanje emocija ili za biometrijsko razvrstavanje mora o tome da obavijesti ljude koji su mu izloženi, i da lične podatke obrađuje po propisima Unije o zaštiti podataka.
• Ko koristi sistem koji pravi ili mijenja sliku, zvuk ili snimak u vidu deepfakea mora da saopšti da je sadržaj vještački napravljen ili izmijenjen.
• Ko koristi sistem koji pravi ili mijenja tekst objavljen radi obavještavanja javnosti o pitanjima od javnog interesa mora da saopšti da je tekst vještački napravljen ili izmijenjen.

Kada obavještenje mora da stigne

Obavještenje se daje jasno i razgovijetno, najkasnije pri prvom razgovoru ili prvom izlaganju sadržaju. Mora da ispuni i propise o pristupačnosti koji se na njega primjenjuju.

Obaveze iz člana 50 ne diraju obaveze za sisteme visokog rizika, ni druge obaveze providnosti iz prava Unije i nacionalnih propisa.

Šta u obuhvat ne ulazi

Izuzeci stoje u samoj odredbi i uski su.

• Sistemi kojima zakon dopušta otkrivanje, sprečavanje, istragu ili gonjenje krivičnih djela, uz zaštitne mjere. Kod sistema koji razgovaraju s ljudima izuzetak otpada ako su otvoreni javnosti za prijavu krivičnog djela.
• Očigledno umjetničko, stvaralačko, satirično ili izmišljeno djelo. Obaveza tu ostaje, ali se svodi na to da se postojanje takvog sadržaja saopšti na način koji ne kvari prikaz ni doživljaj djela.
• Tekst koji je prošao ljudsku uredničku provjeru ili uredničku kontrolu, i za čije objavljivanje uredničku odgovornost snosi imenovano fizičko ili pravno lice.
• Pomoć pri uobičajenom uređivanju, koja bitno ne mijenja ulazne podatke ni njihovo značenje. Taj izuzetak se odnosi na mašinsko označavanje izlaza, a ne na obavještenja koja duguje onaj ko sistem koristi.

Zašto ikonica bez teksta nije dovoljna

Odredba traži da obavještenje bude jasno, razgovijetno i pristupačno, ali oblik ne propisuje. Vitaly Friedman u prikazu za Smashing Magazine navodi da ikonica iskrice tome ne odgovara, jer istovremeno označava vještačku inteligenciju, novost i preporuku.

Evropska komisija je uz Kodeks postupanja objavila i zvaničan skup ikonica koji korisnici sistema za generisanje smiju da koriste za označavanje takvog sadržaja. Po prikazu iz Smashing Magazinea, oznaka koja posao obavlja spaja jasnu ikonicu s običnim tekstom, ostaje vidljiva kad se sadržaj podijeli ili preuzme i dostupna je pomoćnim tehnologijama. Neprikladni su jedva vidljiva ikonica, oznaka zakopana u podnožju stranice, poruka koja treperi ili nestaje, i ikonica bez pratećeg teksta.

Ko sprovodi pravila

Sprovođenje vode nacionalni organi za nadzor tržišta, Kancelarija za vještačku inteligenciju za sisteme pod njenim nadzorom, i Evropski nadzornik za zaštitu podataka kad su institucije Unije te koje sistem isporučuju ili koriste.

Uz smjernice postoji i Kodeks postupanja o providnosti sadržaja napravljenog vještačkom inteligencijom. Ko ga ne prihvati, ispunjenje obaveza označavanja mora da dokaže drugim jednako podesnim sredstvima.

Prikaz u Smashing Magazineu navodi i da su slična pravila tokom 2025. i 2026. donijeli Kina, Kalifornija, Južna Koreja i Indija.